Heupdysplasie (HD) door dierenarts D. Kraanendonk

Heupdysplasie

Als er een aandoening is bij onze kwispelende viervoeters die tot de verbeelding roept, dan is het heupdysplasie ofwel HD.
Over weinig gezondheidsproblemen worden er ook zoveel meningen en  misvattingen op na gehouden.

Wat is Heupdysplasie?

Heupdysplasie is een grotendeels erfelijk bepaalde aandoening, waarbij de heupkom en de heupkop qua formaat of vorm niet bij elkaar passen. Meestal is het de heupkom, die niet diep genoeg is. Daardoor ligt de heupkop niet stabiel en diep genoeg in de heupkom. Er worden dan ongewenste krachten uitgeoefend op de gewrichtskapselbanden, spieren en andere structuren van het heupgewricht. Er zal een proces optreden dat we artrose noemen. Hierbij zien we enerzijds verval en aantasting van het gewrichtskraakbeen en anderzijds een proces van botnieuwvorming. Artrose is een onomkeerbaar proces dat in elk gewricht kan plaatsvinden. Een door artrose aangetast gewricht functioneert minder goed en is pijnlijk.
Naarmate de heupen van een hond met HD meer worden belast, zal er meer artrose optreden. Hierbij is het een gegeven dat springen, wenden en keren voor meer reactie in het gewricht zullen zorgen dan rechtlijnig bewegen in een rustig en regelmatig tempo. Ook overgewicht kan ervoor zorgen dat er in kortere tijd meer artrose optreedt in een hond met aanleg voor HD.
Artrose kan echter ook optreden in één of twee heupgewrichten zonder dat de hond een grote mate van (erfelijke)aanleg voor heupdysplasie heeft.
Door een ongelukje (trauma), bijvoorbeeld een glijpartij of een botsing, kunnen er ook reacties in het gewricht optreden die artrose tot gevolg hebben. Soms wordt het ontstaan van trauma niet opgemerkt, bijvoorbeeld doordat het al in het nest op zeer jonge leeftijd is opgetreden en de hondjes dan nog niet echt ( kreupel) lopen. Bij heupdysplasie ten gevolge van trauma is er wel heel vaak maar een kant aangetast! 

Symptomen van Heupdysplasie

Honden met HD kunnen dat op diverse manieren uiten. Vooral bij jonge honden zijn er vaak weinig klachten. Maar rond de leeftijd van 6 à 7 maanden zien we regelmatig honden met pijnklachten tengevolge van HD.
Ze zijn niet altijd even gemakkelijk herkenbaar, maar bekende signalen zijn: 

  • veel liggen
  • snel moe
  • afwisselend (licht) mank aan een of beide achterpoten
  • problemen met opstaan (startpijn)
  • slappe achterhand
  • een afwijkende stand, bijvoorbeeld een opgebogen rug
  • slechte bespiering van de achterhand

Herkent u bij uw hond een van bovengenoemde problemen dan is het raadzaam om de heupen van uw hond te laten onderzoeken.

Jonge hond met Heupdysplasie

Jaarlijks bezoeken honderden honden onze kliniek om onderzocht te worden op vooral heup- en elleboogproblemen. Bij een te groot aantal honden vinden wij afwijkingen, die deze honden ongeschikt maken voor de sport of voor de fokkerij.
Veel eigenaren zijn onaangenaam verrast door de informatie die door de röntgenopnames wordt verkregen. Zij hadden niet gezien dat de hond een afwijkende motoriek had. Tijdige diagnostiek kan echter erg veel ellende voorkomen. Het is belangrijk om de aanleg voor HD vroeg te signaleren. Met bewegingsadviezen of chirurgie kan veel ellende op oudere leeftijd voorkomen worden. Is er nog geen artrose, maar wel heupdysplasie, dan kan een bekkenkanteling een fantastisch resultaat geven. Hierbij wordt de kom als het ware meer over de heupkop heen geplaatst en ligt de heupkop stabieler (beter aangesloten), en dieper in de heupkom. De kans op de ontwikkeling van artrose en pijn in de heupen is dan veel kleiner. Deze operatie heeft alleen zin als er nog geen of minimale artrose is. Meestal ontstaat er al artrose bij heupdysplasie vanaf 6-8 maanden en daarom is het belangrijk om een pup die symptomen laat zien, die kunnen wijzen op HD, tijdig röntgenologisch te onderzoeken.
Bij honden waarbij op jonge leeftijd ernstige heupdysplasie wordt aangetroffen, maar waarbij niet gekozen wordt voor een bekkenkanteling, geven wij bewegings-en voedingsadviezen. Er kunnen tijdelijk pijnstillers gegeven worden. Er zijn zeer veel supplementen op de markt die bij artrose geadviseerd worden. Hiervoor geldt over het algemeen :” baat het niet, schaadt het niet.”  Wondermiddelen bestaan helaas niet. Pas in elk geval op met het geven van kalkhoudende producten!  Als een hond met HD op 12- 14 maanden beter bespierd is, dan kunnen de eventuele klachten soms gedurende lange tijd verdwijnen.

De achtergrond voor de ontwikkeling van Heupdysplasie

HD komt meer voor bij grote hondenrassen en zeker bij bepaalde rassen, maar ook kleinere honden en niet raszuivere honden hebben regelmatig HD.
Heupdysplasie is een aandoening met een multi-genetische en multi-factoriële achtergrond. Met multi-genetisch bedoelen we dat er meerdere genen zijn die de vorming van het heupgewricht bepalen. Daarnaast zijn er per ras weer verschillende genen die een rol spelen bij HD. Bedenk dat het bekkenkommetje gevormd wordt door de 3 bekkenbeenderen, het schaambeen, het zitbeen en het darmbeen. Groeit een van deze botten te langzaam dan ontstaat er een ondiepere heupkom dan gewenst. Ook voor de vorming en groei van de heupkop en de heuphals zijn verschillende genen verantwoordelijk.  Dat is de reden dat er nog geen goede DNA test is op HD. Er zijn teveel genen betrokken bij de vorming van een heupgewricht om een betrouwbare DNA test te ontwikkelen..
Wel is er tegenwoordig een zogenaamde Hip Laxity DNA test. Hiermee wordt bepaald of de structuren die helpen de heupkop in de heupkom te houden meer of minder elastisch zijn. Bij een hogere laxiteit is er een grotere kans op de ontwikkeling van HD. Maar het is naar mijn mening niet zinvol om deze test als enige screening op HD te nemen. Als een hond een goede Laxity test heeft, maar een ondiepe heupkom dan zal er toch artrose ontstaan. Een foto is daarom altijd nodig.
Naast multi-genetisch is HD ook multi-factorieel. Dat wil zeggen dat beweging, voeding en gewicht ook een rol spelen in de ontwikkeling van HD. In het algemeen mag je stellen dat als een hond in aanleg goede heupen heeft en er geen extreme bewegingen worden gemaakt, er normaal/goed voedsel gegeven wordt en er geen extreem overgewicht is, de kans op de ontwikkeling van HD klein is. Genetische factoren zijn belangrijker dan omgevingsfactoren!
Daarom is het zo belangrijk dat fokdieren goed op HD gescreend worden met röntgenopnames. Het beste is om de foto’s op 1 jaar leeftijd te maken en te laten beoordelen door het panel van de Raad van Beheer. Door een klein aantal vaste en ervaren beoordelaars krijg je een systematische, consistente beoordeling. Natuurlijk blijft het mensenwerk en verbaas ook ik me wel eens over een uitslag, maar ik denk dat er in Nederland goed werk verricht wordt door de HD en ED commissie. Ook ten opzichte van het buitenland is de beoordeling consistent. Vroeger hoorde je wel eens dat we in Nederland strenger waren dan de rest, maar ik denk dat de beoordelingen in de Europese landen en in de USA/Canada nu grotendeels overeenkomen.
Omdat HD een multi-genetische achtergrond heeft, waarbij een cocktail van genen de aanleg bepaalt is het altijd mogelijk dat er uit een kruising van 2 honden met HDa (= perfecte)  heupen een of meer nakomelingen met HDd (is slechte heupen) komen.  Dat is dan pure pech!
Als het zo zou zijn dat je door 2 HDa dieren te kruizen altijd een nakomeling met HDa heupen kreeg dan zou je kunnen stoppen met screenen. Helaas kan dat dus niet. De kans op honden met minder goede heupgewrichten wordt kleiner naarmate er langer en strenger geselecteerd wordt. Door jaren alleen HDa honden in te zetten wordt de kans op een nakomeling met HDb, HDc of hoger steeds kleiner.

De oudere hond met Heupdysplasie

Heeft een ouder dier pijn- en bewegingsklachten te gevolge van HD, dan is er altijd al veel artrose.
We kunnen dan kiezen uit 3 behandelingen:

  • Een conservatieve behandeling: met medicijnen, eventueel afslanken en een bewegingsvoorschrift wordt getracht de klachten zoveel mogelijk te beperken
  • Een heupkopresectie: hierbij wordt de heupkop operatief verwijderd. Bij lichte honden, zoals de Finse Lappenhond, geeft deze operatie zeer goede resultaten. Er ontstaat een pijnvrij, zogenaamd kunstgewricht van bindweefsel
  • Een kunstheup: voor honden zwaarder dan 25 kilogram is een kunstheup een goede, maar kostbare oplossing

 

 

Foto van mooie A heupen                            Foto van E heupen


Daan Kranendonk, Dierenkliniek Putten